Eklembacaklılar – Arthropoda

Bu filum eklemli uzantılarından dolayı eklembacaklılar olarak adlandırırlar. Böceklerinde içinde olması nedeni ile çok kalabalıktır. Bu sınıfta özellik ile kabuklular (Crustacea) ön plana çıkarlar. Dikey göç etme özelliğine sahiptirler. Göçler hayvanın yaşı ve gün ışığı gibi etkenlere ve mevsimlere göre yukarı çıkma ve aşağı inme şeklinde gerçekleşir.

Kabukluların birçoğunda pigmentlerin renk değişimini sağlayan kromatofor vardır. Kromatorlar, sinir sistemi ve hormonların kontrolünde olup, kırmızı, beyaz, mavi, kahverengi ve siyah pigment taşırlar. Kabuklularda iki çeşit renk değişimi görülmektedir. Birincisi hayvan belli yaşam alanında uzun süre kaldığında ışığın etkisi ile pigment yapısındaki değişimdir. İkincisi ise hayvanın kendi istemi ile ortama uyum sağlamak için gerçekleştirdiği renk değişimidir.

Kabuklular kafa, göğüs (toraks) ve karın (abdomen) olarak üç kısımda incelenir. Örneğin, bir karidesin sırtının ön kısmı baş, ortası toraks ve eklemli yapıdaki son bölümü abdomendir. Yalnızca kabuklulara özgü bir özellik olan iki çift antende vücudun baş kısmında yer alır.

Solunum kabuklularda solungaçlar ile gerçekleşir ve yaprak, tüy ya da dal şeklinde yapıları vardır. Küçük vücutlu kabuklularda ise vücut yüzeyi veya bir bölümü solunumdan sorumludur. Oldukça geniş olan kabuklular filumunda beslenmede çeşitlilik arz ederler. Genellik ile leş ve çürümüş organik maddeler ile beslenirler. Bazı türler bitki ve hayvan yiyebilecek şekilde değişikliğe uğramıştır. Bu türlerde uzantılar yakalama ve kavrama hareketi yapabilecek şekilde özelleşmiştir. Kabuklular genellikle tek cinsiyet taşırlar ve eşeyli ürerler.

KARİDES (Sicyonia carinata)
Sırtlarında sarımsı kahverengi, karın ve ayaklarında pembe hakimdir. Akdeniz’de 3-35 mt. derinliklerdeki fazla ışık almayan, su hareketinin fazla olmadığı deniz çayırlarında, kumlu veya çamurlu diplerde yaşarlar. Boyları 8 cm.ye ulaşabilir. Rostrum (gözün üstündeki çıkıntının) ucunda iki veya üç diş vardır. Sırtlarında bir diken ve hemen arkasında bir yarık bulunur. Anten ve solungaç dikenleri yoktur. İlk üçünde kıskaç, son ikisinde tırnak olmak üzere beş ayağı vardır. Plankton ve mikroskobik canlılar ile beslenirler.

KARİDES (Penaus japonicus)
Vücutlarının üzerinde grimsi noktalar ve sarımsı renk hakimdir. Akdeniz ve Ege Denizi’nde 20-90 mt. derinliklerdeki, fazla ışık almayan, su hareketinin fazla olmadığı kumlu veya çamurlu diplerde yaşarlar. Gözün üstündeki çıkıntının (rostrum) sırt kısmında 9-11, alt kısmında tek diş vardır. Vücudun sonunda üç çift hareketli diken bulunur. Erkeklerin boyları 19 cm.ye, dişilerin boyları ise 22 cm.ye kadar ulaşabilir. Dişilerin yumurtlama dönemi Ekim – Şubat arasındadır ve bir seferde milyona yakın yumurta bırakırlar. Küçük omurgasızlar ve organik artıklar ile beslenirler.

KARİDES (Palaemon elegans)
Vücutları saydamdır ve üzerilerinde yeşilimsi pembe renkler görülebilir. Karadeniz, Akdeniz ve Ege Denizi’nde 10 mt. derinliklerdeki, fazla ışık almayan, su hareketinin fazla olmadığı deniz çayırları veya üzeri algler ile kaplı kayalıklarda yaşarlar. Uzun ve ince olan rostrumları (gözün üstündeki çıkıntı) yukarı doğru kalkık ve anten pulundan uzundur. Sırt kısmında 7-11, alt kısmında 4-6 adet diş vardır. İlk bacakları ince, ikinciler uzun ve kalındır. Boyları 7-10 cm.ye kadar ulaşabilir. Algler ve küçük canlılar ile beslenirler.

KARİDES (Plesionika narval)
Vücutları yarı saydam ve et rengindedir ve sırtlarında beyaz, kırmızı çizgiler vardır. Rostrumları kırmızıdır. 10 mt.den 400 mt.ye kadar derinliklerdeki, fazla ışık almayan, su hareketinin fazla olmadığı kumlu, çakıllı ve taşlıklarda yaşarlar. Uzun ve ince olan rostrumları (gözün üstündeki çıkıntı) vücut uzunluğuna yakındır. 3., 4. ve 5. çift ayakları ile antenleri oldukça uzundur. Bu özellikleri ve renkleri ile diğer karideslerden ayrılırlar. Boyları rostrum hariç 10 cm.ye kadar ulaşabilir. Özellik ile yeni çürümeye başlamış organik maddeler ile beslenirler.

DENİZ AKREBİ (Stenopus spinosus)
Vücutları sarı – turuncu karışımı veya parlak turuncudur. Kıskaçlarının ucu beyaz veya turuncudur. Genellik ile derin suları tercih etmek ile birlikte sığ sularda mağara ve kayalıklarda görülebilirler. Boyları 8 cm.ye kadar çıkabilir ve antenleri vücutlarında uzundur. Ayaklarının üçüncü çifti diğerlerinden farklılaşmıştır. Uzun ve kalın olan ayakların ucunda kıskaçlar vardır. Kıskaçları yardımı ile çürümüş organik maddeler ve mikroskobik canlılar ile beslenirler.

KARAVİDA (Scyllarides latus)
Renkleri kırmızı ile kahverengi arasında değişir. İnce antenleri ise mavi menekşe rengindedir. Genellik ile derin, nadiren sığ sulardaki kayalık ve sert zeminlerde yaşarlar. boyları 45 cm.ye kadar çıkabilir. Dış görünüşleri itibari ile zırhlı gibi dururlar. Önde iki anten görünür. Ayrıca antenlerin yanındaki zırha benzeyen uzantılarda antendir. Ayakları vücutlarına göre küçüktür ve kıskaçları yoktur. Kıskaç sadece dişilerde 5. ayak çiftinde görülebilir. Karın kısmında bulunan keskin dikenler, insanlar için dahi zararlıdır. Organik maddeler ile beslenirler.

BÖCEK (Palinurus vulgaris)
Renkleri kırmızı ile kahverengi arasıdır. Vücutlarının üzerinde koyu renkler vardır. Akdeniz ve Ege Denizi’nde kayalıkların üzerinde, çatlak ve yarıkların içinde 10-40 mt. arasında maksimum 70 mt. derinlikte yaşarlar. Boyları 30-50 cm. arasındadır. Ayaklarının ucunda belirgin kıskaçlar yoktur. Kıskaçlar antenlerinin arasındaki uzantılarda vardır. Gövdelerinde değişik yerlerde keskin dikenler mevcuttur ve antenleri kalın ve boyları vücutlarından uzundur. Dalış sırasında uzun antenlerinden fark edilirler. Erişkin bireyler 8 kg.a kadar çıkabilir. Geceleri kabuklular ve salyangozlar ile beslenirler.

ISTAKOZ (Homarus gammarus)
Renkleri turuncu zemin üzerinde siyah ve mavi karışımı arasıdır. Antenleri soluk turuncudur. Kayalıklarda, çatlak ve yarıkların içinde 25 mt.den daha derinlik sularda yaşarlar. Erişkinlerde boyları 45-60 cm arasındadır. Dört anteni vardır; uzun olanlar gözün hemen yanından başlar ve içte kalanlar kısadır. 5 çift ayaktan önde olanlar oldukça gelişmiştir. En öndeki ayaklarda birbirine eşit olmayan heybetli kıskaçlar bulunur. İkinci ve üçüncü ayaklarında da kıskaçlar bulunur. Özellik ile geceleri bazı yumuşakçalar, solucanlar, çeşitli yengeçler ve leşler ile beslenirler.

KEŞİŞ ISTAKOZU (Pagurus Prideaux)
Renkleri turuncu ve kızıl kahverengi arasında değişir. Tehlike anında kolayca delip içine girebilecekleri yumuşak zeminlerde yaşarlar. Erişkinlerde boyları 6 cm arasındadır. Bir tür Deniz Şakayığı olan Adamsia paliata ile simbiyoz yaşam sürerler. Keşiş ıstakozu deniz şakayığı sayesinde düşmanlarından korunurken, Deniz şakayığı da hareket ve beslenmede ıstakozdan faydalanır. Yumuşak zeminlerdeki çürümüş artıklar ve bazı organik maddeler ile beslenirler.

YENGEÇ (Galathea strigosa)
Renkleri yaşadıkları zemine uyum gösterir. Sırtta hakim renk turuncu ve enlemesine mavi çizgiler vardır. Sığ ve derin sularda, moloz, kum ve taşlıklarda görülebilir. Boyları 60 mm., öndeki kıskaçları ve yürüme ayakları ile birlikte 100 mm. uzunluğunda olabilirler. En arka ayakları çok küçüktür. Ayak ve kıskaçları iğne ve dikenler ile doludur. Karınları kavislidir. Kum içindeki küçük omurgasızlar ve mikroorganizmalar  ile beslenirler.

YENGEÇ (Ilia nucleus)
Renkleri yaşadıkları zemine uyum gösterir. Sırtta hakim renk turuncu-kahverengi ve kestane rengi arasında değişir. Sığ ve derin sularda, bitkisi bol, çamurlu, kumlu ve taşlık bölgelerde görülebilir. Küre şeklindeki vücutları 25 mm.dir. Arka bölgede belirgin dikenleri yoktur. Ayakları vücutlarında uzundur. Geceleri görünürler ve kum içindeki küçük omurgasızlar ve mikroorganizmalar  ile beslenirler.

YENGEÇ (Pilumnus sp.)
Renkleri kızıl – kahverengi arasında değişir. Ayaklarında beyaz ve eflatun bantlar bulunur. Sığ ve derin sularda, sert, kayalık, moloz ve taşlık bölgelerde görülebilir. Vücutları sert kıllar ile kaplı ve enine 30 mm geniştir. En öndeki ayaklarda birbirine eşit olmayan güçlü kıskaçlar bulunur. Derisinde renk değişimine yarayan pigmentleri içeren kramotofor bulunur. Küçük omurgasızlar ve mikro organizmalar  ile beslenirler.

Kaynak: Derin Mavi Atlas B.Gözcelioğlu, Ö.F.Aydıncılar, 2004