Kinidliler – Cnidaria

Hidroyidlerin, denizanalarının, anemonların ve mercanların içinde bulunduğu bu filum, en güzel deniz canlı türlerini içinde barındırır. Genel olarak çiçeğe benzer, yumuşak vücutlu hayvanları kapsayan bu şubedeki hayvanların çoğu, yaşam döngülerinin belirli bir dönemini denizanası formunda geçirir. Koloni veya tek başlarına yaşarlar. Genellik ile vücutlarında tek bir açıklık bulunur. Ağızların çevresinde yakıcı özellikleri bulunan uzantılar vardır ve bu uzantılar ile avlarını etkisiz hale getirip ağızlarına çekerler. Sindirim kese içerisinde gerçekleşir ve aynı açıklıktan atıklar dışarı verilir.
Cnidaria filumunda iki temel vücut şekli vardır. Polip ve medüz. Hidroyidler ve mercanlar polip, denizanaları medüz formundadır.

Bu filumun örnekleri yaklaşık 560 milyon yıl önce ortaya çıkmıştır. Hem tek hem çift eşeyli olabilirler. Eşeyli ve eşeysiz üreme görülebilir. Medüz formlarda eşeysiz üreme gözlenirken, polip türlerde eşeyli üreme görülmektedir.

Bu şubenin temsilcilerinin vücutları çoğunlukla bitkiye ya da kayaya benzediği için deniz bitkileriyle karıştırılabilirler. Fakat poliplerin hareketlerini görebileceğiniz kadar yaklaştığınızda, gördüğünüz canlının bir bitki ya da kaya değil belki de yüzyıllardır orada öylece duran bir koloni veya hayvan olduğunu anlarsınız.
Türkiye’nin Akdeniz ve Ege Denizlerinde sıklıkla rastlanan türlerinin bir kısmını da Karadeniz ve Marmara’da da görebilmek mümkündür.

HİDROYİD (Eudendrium sp)
Dallar ve gövde genellik ile tozlaşmış gibi görünür ve kirli kahverengidir. Dalların ucundaki polipler parlak ve beyazımsıdır. Akdeniz ve Ege Denizi’nde sert topraklar üzerinde bulunur. Boyları 20 cm. kadar çıkabilir. Çalıya benzer yapısı nedeni ile bitki zannedilse de hydroidler hayvan sınıfına girmektedir. Sudaki mikroskobik organizmalar, planktonlar ve organik maddeler ile beslenir.

DENİZANASI (Aurelia aurita)
Genel olarak saydamdırlar. Renkleri mavi-beyaz karışımı ve üreme organları kırmızının tonlarında görülebilir. Dünyanın tüm denizlerinde yaşarlar. Vücut çapları 50 cm. çıkabilir. Şemsiyelerin çevresinde küçük uzantılar vardır. Ayrıca yakıcı kapsüller taşırlar. Bu yakıcı kapsüller sayesinde kendilerini korurlar ve avlanırlar. Ana besinleri planktonlardır. Vücutlarının tüm yüzeyindeki küçük kamçılar ile toplarlar ve ağızlarına taşırlar.

DENİZ ŞAKAYIĞI (Parazoanthus axinellae)
Renkleri sarı ve turuncunun tonlarıdır. Akdeniz ve Ege Denizi’nde kayalıklarda, süngerlerin üzerinde vb. yerlerde çeşitli derinliklerde yaşarlar. Koloni halinde yaşamlarını sürdüren deniz şakayıklarının boyları 4 cm.e kadar ulaşabilir. Ağız çevrelerinde 34-36 dkunaç bulunur ve iki sıra halinde dizilmişlerdir. Eşeyli ve eşeysiz üreyebilirler. Sudaki mikroskobik organizmalar, planktonlar ve organik maddeler ile beslenir.

DENİZ LALESİ (Cerianthus membranaceus)
Tüpleri genellik ile kirli toprak rengidir. Vücutlarının ve dokunaçlarının rengi değişkendir. Çoğunluk ile sarımtrak veya kahverengiden eflatuna kadar değişik renklerde olurlar. Genellik ile çamurlu, balçık ve kumlu bölgelerde veya kaya yarıklarında yaşarlar. En fazla 40 mt. derinlikte olmak üzere sığ suları tercih ederler. Boyları 20-25 cm arasında değişir. Ağızlarında iki sıra halinde dizili kolları vardır. Dış uzun kolları ile avını yakalar, iç kısa kolları ile ağız kollarıdır. Kolarrı ile çapları 40 cm.’e, boyları 1 mt.ye kadar çıkabilir. Tehlike anında kollarını tüpün içine çekerler. Kolları yardımı ile topladıkları plankton ve küçük organizmalar ile beslenirler.

DENİZ GÜLÜ (Actina equina)
Değişik renklerde olabilir. Kahverengi, kırmızı, turuncu veya yeşil olanları görülebilir. Akdeniz ve Ege’de 10 mt.ye kadar kayalıklar, çatlaklar ve oyuklarda bulunurlar. Vücutlarını alt kısmı yapışkanlı ve vantuzludur, bu sayede kayalara tutunurlar. Boyları ve çevreleri 7 cm. civarındadır. 150-200 civarı uzantıları 6 sıra halinde dizilmişlerdir ve tehlike anında kapanırlar. Kolları yardımı ile topladıkları plankton ve küçük organizmalar ile beslenirler.

MERCAN (Caryophyllia smithii)
Polipleri beyaz, kahverengi veya pembe olabilir. Ağız kısımları Kızıl kahverengidir. 10 mt.den daha derin sularda, mağara, kaya çatlağı ve duvarlarda rastlanırlar. Yükseklikleri 35 mm.ye kadar ulaşabilir. Vücut kesitleri ovaldir ve dokunaçlarının ucunda bilye şeklinde yapılar vardır. Çoğalmaları, yumurtanın anne karnında döllenmesi ve mercan poliplerinin burada gelişmesi şeklindedir. Sudaki plankton ve küçük organizmalar ile beslenirler.

MERCAN (Caryophyllia inornata)
Polipleri beyaz, kahverengi veya pembe olabilir. Ağız kısımları Kızık kahverengidir. Sığ ve derin sularda, mağara, kaya çatlağı ve duvarlarda rastlanırlar. Yükseklikleri 25 mm.ye kadar ulaşabilir. Vücut kesitleri yuvarlaktır. Sudaki plankton ve küçük organizmalar ile beslenirler.

MERCAN (Leptopsammia pruvoti)
Belirgin olarak sarı ve turuncu karışımı olabilirler. 10 mt.den daha derin sularda, mağara, kaya çatlağı ve duvarlarda rastlanırlar. Yükseklikleri 70 mm.ye kadar ulaşabilir. Vücut kesitleri fincanı andırır ve buralarda geçici misafir olarak çıbanımsı görünüşü nedeni ile adını alan “mercan çıbanı (Pyrgoma anglicum)” olabilir. Sudaki plankton ve küçük organizmalar ile beslenirler.

DERİMSİ MERCAN (Alcyonium sp.)
Renkleri, kırmızı, erguvani, beyaz, pembe, sarı ve turuncu gibi renklerde olabilir. Akdeniz ve Ege Denizi’nde 20-100 mt arasında, kayalık, taşlık, kumluk ve çamurlu alanlarda yaşarlar. Ayvalık dalışlarında 30 mt.den sonra görülebilir. Bulundukları zemine sabitlenerek yaşarlar. Parmak ve el formunda dallanmış koloniler halindedirler ve boyları 20-50 cm. arasındadır.. Polipleri A. digitatum türünde 16 dallı, A.palmatum türünde 11-13 dallıdır, polip boyları 10mm.dir. Koloninin içine su alıp vermesi yolu ile ve polipler vasıtası ile beslenir. Sudaki plankton, bazı organik maddeler ve küçük organizmalar ile beslenirler.

KIRMIZI MERCAN (Corallium rubrum)
İskeletleri canlı kırmızıdır, bazı durumlarda pembemsi, koyu kırmızı ve siyah-beyaz olabilir. Polipleri beyaz ve saydamdır. Işığı sevmezler, az ışık alan mağara ve kayalık altlarında olabilir. Derin bölgelerde kayaların üzerinden de görülebilir. Özellik ile Ayvalık dalışlarında 40 mt.de görülebilir. Ağaç ya da koloni şeklinde yaşarlar. Boyları 50 cm.e kadar çıkabilir. 8 dokunacı olan polipleri vardır ve bu yalla beslenirler. Sudaki plankton, bazı organik maddeler ve küçük organizmalar ile beslenirler.

BEYAZ MERCAN (Eunicella singularis)
İskeletleri beyaz ve sarımsıdır. Polipleri saydamdır ve yeşilden sarımsı kahverengiye kadar değişik renklerde olabilir. 10-30 mt. arası taşlık ve kayalıklarda görülür. Boyları 70 cm.e ulaşabilir. Koloniler bitişik ve paralel dallanmalar yaparlar. Polipleri 5 mm. Kadardır. Üstlerinde bir çok omurgasız canlı barındırırlar. Sudaki plankton, bazı organik maddeler ve küçük organizmalar ile beslenirler.

TARAKLI HAYVAN (Mnemiopsis sp)
Saydam renkli olan bu hayvanlar her renk olabilirler. En önemli özelliklerinden biriside vücutlarında fosforlu yeşil renkte ışıma yapan bölgeler vardır. Yüzeye yakın olarak görülürler. Saydam görünüşleri ve yakalayıcı dokunaçları ile denizanalarına benzerler. Yaşam döngüleri benzer değildir. Boyları 3-15 cm. arasında değişir. Etçildirler ve iyi birer avcıdırlar. Dokunaçları ile avı yakalarlar ve kement gibi tutarak ağızlarına götürürler.

Kaynak: Derin Mavi Atlas B.Gözcelioğlu, Ö.F.Aydıncılar, 2004